|
مسجد کبود ایروان ( مسجد جامع ایروان)
ارمنستان
Yerevan Mosque
مسجد جامع كبود ايروان ، ارمنستان
پيشينه مسجد :
بر اساس مدارك موجود در موزه ها و اسناد ملي ارمنستان
، در شهر ايروان حدود هفت تا هشت مسجد و تعدادي بناهاي
ديگر اسلامي و مذهبي به وسيله مسلمانان احداث شده بود
، كه اكثر آنها به دليل شرايط ناشي از تغيير و تحولالت
سياسي و نظامهاي دولتي . مورد بي توجهي يا تخريب كامل
قرار گرفتند و از بين رفتند .
در سفرنامه مادام دلانوا ، تصويري از يك مسجد در شهر
ايروان ديده مي شود ،كه هر چند مسجد جامع نيست ، ولي
دلالت بر وجود مساجد ديگر در اين شهر مي كند .
در بين اين مساجد و بناها فقط يك مسجد به نام مسجد
جامع ايروان يا مسجد كبود كه بعضا به مسجد خاني نيز
مشهور مي باشد ، به علت استفاده آن براي مدتي به عنوان
موزه تاريخ ايروان و تاريخ طبيعي ارمنستان ، از خطر
نابودي كامل در امان ماند .
هر چند در طول مدت بهر برداري از مسجد به عنوان موزه ،
كمترين اقدامي براي بازسازي آن صورت نگرفت ، اما همين
امر باعث شد تا اين مكان مقدس دچار تخريب گردد ، و
چارچوب و كالبد اصلي آن حتي به صورت نيمه مخروبه باقي
بماند .
اما مساجد ديگري همچون : مسجد تپه باش ( ساخت 1678 م )
مسجد جعفر ( ساخت 1898 م ) و مسجد سر تپه ( ساخت قرن
18 م ) وديگر بناهاي اسلاميي ، كاملا ويران شدند .
بر ساس شواهد موجود بويژه مطالب قيد شده در كتيبه هاي
مسجد جامع ، اين مكان به دستور حسين علي خان ،والي شهر
ايروان ، در سال 1170 ه.ق / 1765 م مصادف با اواخر
سلسله زنديه تاسيس شد . اين شخص در نيمه دوم قرن
دوازدهم . بيگلر بيگي يا امير اميران شهر ايروان بود .
در كتاب گلشن مراد ، تاليف ابوالحسن غفاري كاشاني ، كه
به نوعي به اوضاع و احوال روزگار كريم خان پرداخته است
، به نسبت قاجاريه اشاره مي كند ، و بيان مي دارد كه
اين طايفه در اوايل دولت صفويه ، در گنجينه و ايروان
مي زيستند . در همين كتاب در بيان وقايع سال 1175 ه.ق
، از حسين علي خان به عنوان بيگلر بيگي شهر ايروان
نامبرده شده . كه همان باني مسجد جامع است .
عكسها و تصاوير گرداوري شده از موزه تاريخ شهر ايروان
و اداره آرشيو ارمنستان ، نشان ميم دهد كه مسجد جامع
ايروان تا سال 1330 ه.ق ، همچنان فعال بود ، و درآن
طلاب به فراگيري علوم ديني و مسلمانان به انجام دادن
امور مذهبي مشغول بودند .
اين مسجد در فاصله سالهاي 1907 تا 1910 م / 1325 تا
1328 ه.ق ، يك بار بازسازي شد ، كه همزمان با آغاز جنگ
جهاني اول و متعاقب آن بر روي كار آمدن نظام كمونيستي
در روسيه و همچنين سياست دين ستيزي بود ؛ به طوري كه
بر اثر بي توجهي و خسارات وارده ، موجبات متروك و
مخروبه شدن آن فراهم آمد .
اين عامل در كنار سياستهاي جديد دولت كمونيستي شوروي
در خصوص اجراي طرحهاي عمراني و شهري ، همچون طرح جامع
شهر ايروان و احداث خيابانهاي جديد ، بويژه در كنار
ضلع شمال غربي مسجد كه در حال حاضر ورودي اصلي آن مي
باشد ، موجب تخريب و از دست رفتن قسمتی از آن گرديد ؛
بطوري كه تنها راه ورود از بين رفت ، و تبديل به دهليز
تنگ و باريكي شد .
علاوه بر تمام اين مسائل ، بر اثر اجراي طرح جامع شهر
ايروان ، كف گذرها و كوچه هاي اطراف نيز بيش از دو متر
بالا آمد . به اين ترتيب ، موجب فرسايش شديد قسمتهاي
داخلي عمارت،مسجد از جمله : ديوارها ، طاقها و حجره
هاي واقع در شرق و غرب آن شد .
مشخصات مسجد :
مسجد جامع ايروان با مساحتي برابر با 7 هزار متر مربع
و در ابعاد 100 در 70 متر ، 28 حجره دارد ، كه تعداد
آنها در هر طرف حياط مسجد ، 14 حجره است .
ابعاد صحن داخل مسجد ، 70 در 50 متر است ، و تنها
مناره آن واقع در ضلع جنوب شرقي ، از كف زمين 24 متر
ارتفاع دارد . گنبد مسجد ، رنگي كبود دارد كه احتمالا
علت نامگذاري اين مكان مقدس است .
روند باز پس گيري ، احيا و نگهداري مسجد
پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و اعلام استقلال و
تاسيس جمهوري در اين كشور در سال 1991 م ، جمهوري
اسلامي ايران از اولين كشورهايي بود كه استقلال
ارمنستتان را به رسميت شناخت . متعاقب با آغاز
ارتباطات سياسي ، اقتصادي و فرهنگي ميان دوكشور ،
قراردادي نيز درباره مرمت و باز سازي فرهنگي ميان
دوكشور ، قراردادي نيز درباره مرمت و بازسازي مسجد
كبود و واگذاري آن به سفارت ج . ا.ا. ، جهت بهره
برداري فرهنگي در تاريخ 13 اكتبر 1995 م / 21 مهر 1374
به امضا رسيد.
مسئوليت اجرايي عمليات بازسازي به بنايد مستضعفان و
جانبازان انقلاب اسلامي ، و وظيفه نظارت ، تحقيق و
تهيه طرح بازسازي و مرمت آن ، به كارشناسان سازمان
ميراث فرهنگي واگذار و عمليات بازسازي عملا از 26
مرداد 1375 آغاز و تا سال 1377 ادامه پيدا كرد . در
تابستان 1378 با شروع كار رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي
ايران در ايروان ، مسئوليت نظارت و نگهداري مسجد با
هماهنگي كه بين روساي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي
و بنياد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامي وقت به
وجود آمد ، به عهده سارمان فرهنگ و ارتباطات واگذار شد
.
فعاليتهاي فرهنگي انجام شده در
مسجد جامع :
از جمله فعاليتهاي فرهنگي در مسجد ، تاسيس كتابخانه ،
برگزاري كلاسهاي فارسي و بر پاييي نمايشگاه دائمي عكس
است .
برگزاري مراسم در مسجد
دهه محرم بادعوت روحانياني از ايران ، مراسن عزاداري و
سينه زني برقرار مي شود . همچنين ، مراسم اطعام تقريبا
در همه اين ده شب برگزار مي گردد . در ماه مبارك رمضان
نيز با استفاده از مبلغان اعزامي ، مراسم رمضان با
شكوه هر چه تمامتر برگزار مي شود.
ضمنا ، در اين مسجد هر شب جمعه ، دعاي كميل نيز برگزار
مي شود كه با حضور ايرانيان حاضر در ارمنستان ، حالت
روحاني خاصي را دارد .
منبع: رايزني فرهنگي سفارت جمهوري
اسلامي ايران در ايروان |
